عباس قديانى
619
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
يافتند ، اما هيچيك نتوانستند در مقابل سامانيان قدرت و استقلالى به هم رسانند . غزنه غزنين ، غزنى مركز حكومت اعلايى به همين نام ، شرق افغانستان ، واقع بر آبپخشان دو رود ارغنداب و ترنك . به فاصلهء 145 كيلومترى كابل واقع است . صورت اصلى نام آن ظاهرا گنزك ( ganzak ) بوده است ، و شهر از ادوار پيش از اسلام شهر معتبر ناحيهء زابلستان بوده . ظاهرا قديميترين ذكرى كه از اين شهر رفته است از قرن 2 م . در آثار بطلميوس است . آيين بودا در اين ناحيه راه داشته است ، زيرا در كاوشهاى اخير ، اماكن و بسيارى از مجسمههاى بودا كشف شده است . تاريخ شهر در سه قرن اول بعد از اسلام روشن نيست . در اواخر قرن 3 ه . ق . يعقوب ليث و عمروليث به غزنه و كابل رسيدند . از قرن 4 ه . ق . به بعد ، كه غزنه كمابيش تابع سامانيان شد ، تاريخ آن نسبتا روشن است . در 351 ه . ق . البتكين در آنجا مستقر شد . در 366 ه . ق . سبكتكين در غزنه به قدرت رسيد و سلسلهء غزنويان آل ناصر را تأسيس نمود . در عهد اين سلسله ، غزنه به اوج رونق خود رسيد ، و پايتخت امپراتورى وسيعى گرديد . بعد از اينكه غزنويان سرزمينهاى غربى خود را از دست دادند ، غزنه و لاهور دو مركز عمدهء آنها شد . در نيمهء اول قرن 6 ه . ق . سپاهيان سلجوقى دو بار غزنه را اشغال كردند ( 510 يا 511 و 529 ه . ق . ) ، ولى بلاى سختى كه اين شهر بدان گرفتار شد تاراج و ويرانى آن به دست علاء الدين جهانسوز بود در عهد سلطنت بهرامشاه غزنوى . عاقبت در 558 ه . ق . غزنه به كلى از دست غزنويان خارج شد ، و مدتى تحت اشغال گروهى از غزان درآمد ، و سپس به آل شنسب ( غوريان ) منتقل